| |
Miejscowość powstała na przełomie wieku XIII i XIV ,
była jedną z wcześniej powstałych osad w tej okolicy . W
czasach przedhistorycznych istniało na terenie obecnego
Grywałdu grodzisko słowiańskie .Na wzgórzu , na którym
znajduje się stary drewniany kościół , stała świątynia.
W roku 1330 Grywałd jest już osadą parafialną . W
połowie XIV wieku przechodzi na prawo niemieckie .Stąd
prawdopodobnie się jego spolszczona nazwa , od słowa
Grunwald co z niemieckiego znaczy „ zielony las”. Data
jej lokacji nie jest znana jednak prawdopodobnie osada
ta istniała już przed rokiem 1335 bo w tym roku Urban z
Grywałdu otrzymał przywilej założenia Dębna . Grywałd
jak wszystkie osady na tych terenach należało do
księstwa sądeckiego i dóbr klasztoru Klarysek
Prawdopodobnie w drugiej połowie XIV wieku , być może za
rządów króla Kazimierza , cała okolica po Kamienicę i
wsi do parafii łąckiej należące przeszła na własność
króla wchodząc w skład starostwa czorsztyńskiego . Około
roku 1595 parafia została zniesiona i przyłączona do
parafii Krościenka . Biskup Wałęgaw 1914 roku utworzył
niezależną ekspozyturę, 10 maja 1925 roku przywrócił
kościołowi pełne prawa parafialne. Archiwum parafii
istnieje od 1806 roku, księgi metrykalne także pochodzą
z tego samego okresu, a kronika parafii istnieje od 1949
roku W roku 1777 w Grywałdzie było 78 domów z 397
mieszkańcami. W Grywałdzie w 1591 roku było wójtostwo i
wybraństwo (co do wybraństwa to wiąże się z nim legenda.
Podobno król wybrał rycerza któremu miał podarować tyle
ziemi ile ten zdąży objechać od wschodu do zachodu
słońca .Objechał całą ziemię która nazywa się wybraństwo
i od tego że był to rycerz wybrany wzięła się jego nazwa
). Najpierw były one tj. wójtostwo i wybraństwo w
posiadaniu rodziny Grywalskich pierwszym sołtysem z tej
rodziny był M.Grywałdzki , ostatnim sołtysem z tej
rodziny był Franciszek Grywalski zmarły w 1791 roku .
Wybraństwa w XVII wieku posiadał Stanisław Milewski
zasłużony żołnierz , który odstąpił je Wojciechowi
Gadowicowi . Wybrańcy grywałdcy posiadali łan ziemi z
prawem wyrębu w lasach starostwa . Z wolnością warzenia
piwa i kurzenia gorzałki , sprawę rybołóstwa i łowiectwa
, posiadania młyna , płacili od 1726 roku 100 zł podatku
wojskowego .
Sołtystwo w Grywałdzie po nabyciu od rządu było
własnością Franciszki i Henryka Grossów . W roku 1835
przeszło w posiadanie Teofilii Suchalskiej , od tej
zostało nabyte przez Michała Kuligę w 1841 roku , a z
jego córką Anną weszło w posiadanie rodziny Dziewolskich
. Obszar owego sołtystwa obejmował w roku 1892 112
morgów ziemi ornej , 40 morgów łąk i ogrodów , 40 morgów
pastwisk i 625 lasu . W czasie wojny Macieja Karwina z
Kazimierzem Jagielończykiem Grywałd został spalony i
przyłączony do parafii w Krościenku do roku 1913 , w tym
że roku biskup tarnowski na skutek zabiegów i starań
pierwszego akademika grywałdzkiego Michała Marczaka ,
wznowi parafię mianując ekspozytem ks. Ludwika
Czapieńskiego .W czasie wojny ludzie żyli w strachu ,
ponieważ w każdej chwili Niemcy mogli ich pozbawić dóbr
materialnych lub co było by gorsze życia . Mieszkańcy
miejscowości musieli się dzielić z nimi wszystkim czym
mieli : płodami rolnymi żywym inwentarzem itp. Opór
Niemcom stawiali partyzanci , którzy swoją placówkę
mieli na Lubaniu (do dzisiaj jest tam spalone schronisko
i krzyże mają upamiętnić ich odwagę i straszną śmierć ).
Byli to młodzieńcy z Grywałdu i okolic , którzy nie
chcieli iść do wojska . Wielu mieszkańców ukrywało
partyzantów w swoich domach za co również groziła kara
śmierci . Większość partyzantów została zabita , a uciec
zdołali tylko nieliczni . 27 stycznia 1945 roku Grywałd
został wyzwolony spod okupacji hitlerowskiej . W czasie
wojny dużo mieszkańców miejscowości zginęło w obozie
oświęcimskim .
W okresie wojny wielu mieszkańców zginęło w obozie
koncentracyjnym w Oświęcimiu . W tym czasie Grywałd był
wsią ubogą , wyniszczoną przez wojnę . Do roku 1955
należał do gminy Krościenko i w tym roku założono
Gromadzką Radę Narodową która miała siedzibę w starym
baroku wybudowanym przed wojną dla ludności dotkniętej
pożarem w 1935 roku . Pierwszym przewodniczącym P.G.R.N.
był Michał Mszanik (władzę sprawował przez jedną
kadencję ). W okresie tym została wybudowana remiza
strażacka , aby chronić przed powodzią z funduszy
państwowych wybudowano zaporę w górnej części wsi .
Gromada założyła cegielnię którą wydzierżawiła Jankowska
Katarzyna . W zamian za to gromada uzyskała 5% dochodu
rocznie . Należność tę wypłacała cegłą . Uzyskaną cegłę
przeznaczono na budowę szkoły . Wielkim osiągnięciem
było zelektryzowanie wsi kosztem państwa w 1958 roku .
Dzięki temu ludność uzyskała kontakt ze światem po przez
radio , telewizję , znikały z domów żarna i lampy
naftowe . W latach 1966-1968 został wybudowany 3km
odcinek drogi , a w roku 1970 został oddany do użytku
Dom Gromadzki , obecnie mieści się tam poczta ,
biblioteka, biuro sołtysa i ośrodek zdrowia .w
Grywałdzie znajduje się stary modrzewiowy kościółek
zbudowany na przełomie XV i XVI wieku.
W 1618 roku wizytacja przeprowadzona przez kardynała
Radziwiłła wyraża się o tym kościele , iż jest to
kościół parafialny pod wezwaniem Św. Marcina (filia
kościoła parafialnego w Krościenku ) . Administrowany
przez proboszcza w Krościenku filialny i nabożeństwa
odprawiało się w nim w pewne święta . Pisano że ma trzy
ołtarze drewniane . Posiada ładną polichromię wykonana
przez Tomasza Latałę i Grzegorza Kościelnika z roku 1618
. Wielki ołtarz posiada skrzydła boczne z prześlicznego
tryptyku z początku XVI wieku , piękny ołtarz Matki
Boskiej malowany na desce pochodził z połowy XVI w. Były
także stare organy które zostały rozebrane w czasie
wojny. Kościółek kryje w sobie cenne dzieło kultury i
sztuki , dlatego należy do zabytków chronionych przez
państwo . Legenda głosi że kościół miał być zbudowany w
zupełnie innym miejscu . Kiedy już przygotowano
wszystkie materiały na budowę w ciągu nocy zostały one
przeniesione na miejscem gdzie obecnie znajduje się
kościół , ale to wydarzenie powtarzało się prze kilka
kolejnych nocy Wreszcie ludzie dali za wygraną i
postanowili zbudować kościół tam gzie zostały
przeniesione materiały .W roku 1929 została założona
Ochotnicza Straż Pożarna w Grywałdzie. Wielką
uroczystość przeżywała młodzież szkolna i grono
nauczycielskie w dniu 23 grudnia 1964 roku , kiedy to
dokonano otwarcia nowej szkoły , którą budowano dwa lata
.
We wsi znajdował się także dworek który został
przeniesiony na Kamieniec do Sromowiec Niżnych (należał
do rodziny Dziewolskich , byli oni bardzo bogaci : całą
ziemię jaką mieli to oddali na zakon sióstr Albertynek ,
one przebudowały oborę dla krów i tam znajduje się teraz
kaplica . Do niedawna żyła ostatnia z tej rodziny
Ludmiła ).
|
|
|
